મારો પ્રશ્ન ઓછા વજન અને પાતળા શરીર વિશે છે. હું વીસીના દાયકામાં છું, અને મારું શરીર ઉંમરના પ્રમાણમાં ઘણું પાતળું દેખાય છે. મારી ઊંચાઈ સારી છે, પણ તેના પ્રમાણમાં વજન ઓછું હોવાથી હું વધુ દૂબળો લાગું છું.
આ વાતને લઈને આજુબાજુના લોકો, મિત્રો અને ક્યારેક સંબંધીઓ પણ મજાક કરે છે. તેમની વાતોથી મનમાં ખરાબ લાગે છે, અને પોતાના દેખાવને લઈને આત્મવિશ્વાસ ઓછો થઈ જાય છે. કપડાં પહેરતી વખતે કે ફોટો પાડતી વખતે પણ આ વાત મનમાં આવે છે.
મારે વજન ઝડપથી કે ગમે તે રીતે નથી વધારવું. મારી ઇચ્છા છે કે શરીર તંદુરસ્ત રીતે, મજબૂત અને ભરાવદાર બને, ફક્ત ચરબી ન વધે. બજારમાં વજન વધારવાના પાઉડર અને દવાઓની જાહેરાતો જોઉં છું, પણ તે સુરક્ષિત છે કે નહીં તે ખબર નથી.
મારે આ વિશે માર્ગદર્શન જોઈએ છે:
– આયુર્વેદમાં વજન વધારવા માટે કઈ દવા કે ઉપાય ઉપયોગી થાય?
– રોજના ખોરાકમાં શું ઉમેરવું અને શું બદલવું?
– ભૂખ અને પાચનશક્તિ સુધારવા શું કરી શકાય?
– કસરત કે યોગમાંથી શું ફાયદાકારક છે?
– વજન વધતું જ ન હોય તો શરીરમાં કોઈ કારણ તપાસવું જોઈએ, અને કઈ તપાસ?
– બજારના વજન વધારવાના પાઉડર લેવા યોગ્ય છે?
હું ધીરજથી, લાંબા ગાળે ટકે એવો સુધારો ઇચ્છું છું. આપનું માર્ગદર્શન મળશે તો હું યોગ્ય દિશામાં પ્રયત્ન શરૂ કરી શકીશ, અને મારો આત્મવિશ્વાસ પણ પાછો આવશે.
નમસ્તે
આપનો દિવસ સ્વસ્થ રહે !!
ડૉ. નિકુલ પટેલ દ્વારા સંચાલિત આયુર્વેદના આરોગ્ય વિશ્વમાં આપનું સ્વાગત છે.
સીધો જવાબ: પાતળું શરીર મોટે ભાગે વારસો, ઝડપી પાચન-ચયાપચય, ઓછો કે અનિયમિત ખોરાક અને ક્યારેક છુપા કારણને લીધે હોય છે. પહેલાં સાદી તપાસ, પછી પૂરતો પૌષ્ટિક આહાર, સ્નાયુ વધારતી કસરત અને આયુર્વેદિક બૃંહણ સંભાળથી ધીમે ધીમે તંદુરસ્ત વજન વધે છે.
સમસ્યાની સમજ
ઊંચા અને પાતળા યુવાનોમાં કુદરતી રીતે વજન ઓછું રહેવું સામાન્ય છે. પણ થાઇરોઇડ, ડાયાબિટીસ, કૃમિ, પાચનની તકલીફ કે તણાવ પણ વજન વધવા દેતા નથી, એટલે એક વાર તપાસ જરૂરી છે.
આયુર્વેદની દૃષ્ટિ
આયુર્વેદમાં ખૂબ પાતળાપણાને કાર્શ્ય કહેવાય છે. વાત વધવાથી, ઓછું કે સૂકું ભોજન, ઉજાગરા, ચિંતા અને વધુ શ્રમથી રસ અને માંસ ધાતુને પૂરતું પોષણ મળતું નથી. સારવારમાં અગ્નિ (પાચનશક્તિ) સુધારણા અને બૃંહણ, એટલે શરીરને પોષણ આપી ભરાવદાર બનાવવું, મુખ્ય છે. ચરક સંહિતા કહે છે કે અતિ પાતળાપણું પણ સુધારવા જેવી સ્થિતિ છે.
વ્યવહારુ ઉપાય
- CBC, થાઇરોઇડ, સુગર અને સ્ટૂલ તપાસ, ડૉક્ટરની સલાહથી.
- દિવસમાં ૩ ભોજન અને વચ્ચે ૨-૩ પૌષ્ટિક નાસ્તા; ભોજન ન છોડવું.
- અઠવાડિયે ૩-૪ દિવસ વજન સાથેની કસરત; સ્નાયુ વધે તો વજન તંદુરસ્ત રીતે વધે.
- ૭-૮ કલાક ઊંઘ; ઉજાગરા ટાળવા.
- મજાકથી મન દુભાય તો તેને મન પર ન લેવી; ધ્યાન અને પ્રાણાયામથી મન સ્થિર રાખવું.
આહાર
- દૂધ, ઘી માપસર, પનીર, કેળાં, ખજૂર, અંજીર, બદામ, મગફળી, તલ.
- દાળ, મગ, ચણા, ભાત, ઘઉં, બટાટા, શક્કરિયાં.
- જંક ફૂડ અને ઠંડાં પીણાં ટાળવાં; તે ચરબી અને અપચો વધારે છે, તંદુરસ્તી નહીં.
ઔષધ અને પંચકર્મ
આયુર્વેદમાં અશ્વગંધા, શતાવરી, વિદારીકંદ જેવાં બૃંહણ દ્રવ્યો અને ભૂખ સુધારતાં દીપન ઔષધ ઉપયોગી ગણાય છે. નિયમિત અભ્યંગ (તેલ માલિશ) વાત શાંત કરે છે. યોગ્ય દવા, માત્રા અને સમય આપની સ્થિતિ તપાસ્યા પછી વૈદ્ય નક્કી કરશે. જાહેરાતવાળા વજન વધારવાના પાઉડર કે ગોળીમાં ક્યારેક છુપા સ્ટેરોઇડ હોય છે; તે ટાળવા.
ક્યારે ડૉક્ટરને બતાવવું?
- ખાવા છતાં વજન ઘટતું જાય
- વધુ તરસ, વધુ પેશાબ, ધબકારા વધવા
- વારંવાર ઝાડા, પેટમાં દુખાવો
- સતત ઉદાસી કે ભૂખ ન લાગવી
સંબંધિત પ્રશ્નો
ઊંચા અને પાતળા હોવું બીમારી છે?
મોટે ભાગે નહીં; પણ ખાવા છતાં વજન ન વધે તો તપાસ કરાવવી.
વજન વધારવામાં કસરત કેમ જરૂરી?
કસરત સ્નાયુ વધારે છે, જેથી વજન ચરબી નહીં પણ તંદુરસ્ત રીતે વધે.
અશ્વગંધા વજન વધારે?
આયુર્વેદમાં તે બૃંહણ અને બલ્ય ગણાય છે; વૈદ્યની સલાહથી લેવી.
ટૂંકમાં: પાતળા યુવાનોમાં વજન ઓછું રહેવાનું કારણ વારસો, ઝડપી ચયાપચય કે છુપી તકલીફ હોઈ શકે. તપાસ, દિવસમાં ૫-૬ વાર પૌષ્ટિક ખોરાક, વજન સાથેની કસરત, ઊંઘ અને વૈદ્યની સલાહથી બૃંહણ સંભાળ તંદુરસ્ત વજન વધારે છે.
આપ રૂબરૂ કે ઓનલાઇન સલાહ લઈ શકો છો.
વૈદ્ય નિકુલ પટેલ (બી.એ.એમ.એસ.)
307, ત્રીજો માળ, શાલિન કોમ્પ્લેક્સ, ફરકી લસ્સીની ઉપર, કૃષ્ણબાગ ચાર રસ્તા, મણિનગર, અમદાવાદ – 380008
સમય: સવારે 10:00 થી 1:00 અને બપોરે 3:00 થી 6:30 | શનિ–રવિ: બંધ
📍 ક્લિનિકનું Location — Google Maps