મારાં હાડકાં ખૂબ નબળાં છે. થોડા સમય પહેલાં હું સામાન્ય રીતે પડી ગયો અને બંને બાજુની પાંસળીના હાડકામાં તિરાડ (ક્રૅક) પડી ગઈ. ડૉક્ટરે આરામ અને દુખાવાની દવા આપી છે.
સામાન્ય પડવાથી તિરાડ પડે, એટલે મને ચિંતા છે કે હાડકાં વધુ નબળાં તો નથી? તિરાડ જલદી જોડાય અને હાડકાં મજબૂત બને તે માટે આયુર્વેદમાં શું ઉપાય છે? આહારમાં શું લેવું? કઈ તપાસ કરાવવી?
નમસ્તે
આપનો દિવસ સ્વસ્થ રહે !!
ડૉ. નિકુલ પટેલ દ્વારા સંચાલિત આયુર્વેદના આરોગ્ય વિશ્વમાં આપનું સ્વાગત છે.
સીધો જવાબ: સામાન્ય પડવાથી પાંસળીમાં તિરાડ પડે તો હાડકાંની ઘનતા ઓછી હોવાની (ઑસ્ટિઓપોરોસિસ) શક્યતા તપાસવી જરૂરી છે. પાંસળીની તિરાડ મોટે ભાગે થોડાં અઠવાડિયામાં આરામથી જોડાય છે. પૌષ્ટિક આહાર, વિટામિન D, હળવી કસરત અને આયુર્વેદિક અસ્થિ પોષણ સંભાળ ઉપયોગી છે.
સમસ્યાની સમજ
ઉંમર, મેનોપૉઝ, વિટામિન D કે કૅલ્શિયમની ઊણપ, થાઇરોઇડ, કેટલીક દવાઓ (જેમ કે લાંબા સમય સુધી સ્ટેરોઇડ), ધૂમ્રપાન અને ઓછું વજન હાડકાં નબળાં કરે છે.
આયુર્વેદની દૃષ્ટિ
આયુર્વેદમાં હાડકાંને અસ્થિ ધાતુ કહેવાય છે, અને તેનો સંબંધ વાત સાથે ખાસ છે. વાત વધે ત્યારે અસ્થિ ક્ષય (હાડકાં ઘસાવા) થાય છે. અસ્થિ ધાતુ મેદ માંથી પોષાય છે, એટલે સમગ્ર પાચન (અગ્નિ) અને પોષણ સારું હોવું જરૂરી છે. ભગ્ન (હાડકાની ઈજા) માં આયુર્વેદ આરામ, પોષણ અને જોડાણ સહાયક ઔષધ સૂચવે છે.
વ્યવહારુ ઉપાય
- હાડકાંની ઘનતા તપાસ (DEXA), વિટામિન D, કૅલ્શિયમ, થાઇરોઇડ, ડૉક્ટરની સલાહથી.
- તિરાડ હોય ત્યાં સુધી ભારે વજન ઉપાડવું નહીં; પણ ઊંડા શ્વાસ લેવાનું ચાલુ રાખવું.
- રોજ ૧૫-૨૦ મિનિટ સવારનો તડકો.
- ઘરમાં પડી ન જવાય તે માટે સારો પ્રકાશ, લપસણી જમીનથી બચાવ.
- સાજા થયા પછી ચાલવું અને હળવી કસરત.
આહાર
- દૂધ, દહીં (દિવસે), પનીર, તલ, રાગી, લીલાં પાંદડાંવાળાં શાક, બદામ.
- દાળ-કઠોળ (પ્રોટીન).
- ઠંડાં પીણાં, વધુ ચા-કૉફી, વધુ મીઠું, ધૂમ્રપાન અને દારૂ ટાળવાં.
ઔષધ
આયુર્વેદમાં હાડસાંકળ (અસ્થિશૃંખલા), લાક્ષા, અર્જુન, અશ્વગંધા જેવાં દ્રવ્યો હાડકાં જોડાણ અને બળ માટે ઉપયોગી ગણાય છે. યોગ્ય દવા, માત્રા અને સમય આપની સ્થિતિ તપાસ્યા પછી વૈદ્ય નક્કી કરશે. ડૉક્ટરની દવા સાથે ચાલુ રાખવી.
ક્યારે તરત ડૉક્ટરને બતાવવું?
- શ્વાસ ચડવો, છાતીમાં વધતો દુખાવો
- ખાંસીમાં લોહી, તાવ
- દુખાવો સમય સાથે ઘટવાને બદલે વધે
- વારંવાર સામાન્ય ઈજાથી હાડકાં તૂટવાં
સંબંધિત પ્રશ્નો
પાંસળીની તિરાડ કેટલા સમયમાં જોડાય?
સામાન્ય રીતે થોડાં અઠવાડિયામાં; સમય ઉંમર અને આરોગ્ય પ્રમાણે બદલાય છે.
હાડકાંની ઘનતા તપાસ શું છે?
DEXA સ્કૅન, જે હાડકાં કેટલાં મજબૂત છે તે બતાવે છે.
હાડસાંકળ શું છે?
આયુર્વેદમાં હાડકાં જોડાણ માટે જાણીતી વનસ્પતિ; વૈદ્યની સલાહથી.
ટૂંકમાં: સામાન્ય પડવાથી પાંસળીમાં તિરાડ પડે તો હાડકાંની ઘનતા, વિટામિન D અને થાઇરોઇડ તપાસ જરૂરી છે. આરામ, તડકો, કૅલ્શિયમ-પ્રોટીનવાળો આહાર અને વૈદ્યની સલાહથી હાડસાંકળ જેવી ઔષધિ હાડકાં મજબૂત કરવામાં સહાયક છે.
આપ રિપોર્ટ સાથે સલાહ લઈ શકો છો.
વૈદ્ય નિકુલ પટેલ (બી.એ.એમ.એસ.)
307, ત્રીજો માળ, શાલિન કોમ્પ્લેક્સ, ફરકી લસ્સીની ઉપર, કૃષ્ણબાગ ચાર રસ્તા, મણિનગર, અમદાવાદ – 380008
સમય: સવારે 10:00 થી 1:00 અને બપોરે 3:00 થી 6:30 | શનિ–રવિ: બંધ
📍 ક્લિનિકનું Location — Google Maps