મારી ઉંમર ૨૩ વર્ષ છે. મારું વજન ફક્ત ૪૩ કિલો છે અને ઊંચાઈ ૪ ફૂટ ૯ ઇંચ છે. મારે વજન અને ઊંચાઈ બંને વધારવાં છે. આ કારણે મને ખૂબ સંકોચ થાય છે અને માનસિક રીતે થાકી ગયો છું.
ભૂખ સામાન્ય છે, પણ ખાવા છતાં વજન વધતું નથી. શું આ ઉંમરે ઊંચાઈ વધી શકે? વજન વધારવા માટે આયુર્વેદમાં કયો આહાર અને ઉપાય છે? કોઈ તપાસ કરાવવી જોઈએ?
નમસ્તે
આપનો દિવસ સ્વસ્થ રહે !!
ડૉ. નિકુલ પટેલ દ્વારા સંચાલિત આયુર્વેદના આરોગ્ય વિશ્વમાં આપનું સ્વાગત છે.
સીધો જવાબ: ૨૩ વર્ષ પછી સામાન્ય રીતે હાડકાંની વૃદ્ધિ પૂરી થઈ જાય છે, એટલે ઊંચાઈ ખાસ વધતી નથી. પણ સારી મુદ્રા (પોસ્ચર) થી થોડી વધુ ઊંચાઈ દેખાય છે. વજન વધારવું શક્ય છે: પહેલાં કારણ તપાસવું, પછી પૌષ્ટિક આહાર, પાચન સુધારણા અને કસરતથી ધીમે ધીમે વજન વધે છે.
સમસ્યાની સમજ
ઓછા વજનનાં કારણમાં વારસો, ઝડપી ચયાપચય, ઓછો કે અનિયમિત આહાર, કૃમિ, થાઇરોઇડ, ડાયાબિટીસ, પાચનની તકલીફ કે તણાવ હોઈ શકે. “ખાવા છતાં વજન ન વધે” તો તપાસ ખાસ જરૂરી છે.
આયુર્વેદની દૃષ્ટિ
આયુર્વેદમાં ખૂબ પાતળાપણાને કાર્શ્ય કહેવાય છે. ચરક સંહિતા કહે છે કે વાત વધવાથી, ઓછા અને સૂકા આહારથી, ઉજાગરા, ચિંતા અને અતિ શ્રમથી શરીરની ધાતુઓ (ખાસ કરીને રસ અને માંસ) ને પૂરતું પોષણ મળતું નથી. સારવારમાં બૃંહણ (શરીરને પોષણ આપી ભરાવદાર બનાવવું) અને અગ્નિ સુધારણા મુખ્ય છે.
વ્યવહારુ ઉપાય
- CBC, થાઇરોઇડ, સુગર અને સ્ટૂલ (કૃમિ) તપાસ, ડૉક્ટરની સલાહથી.
- દિવસમાં ૩ ભોજન અને ૨-૩ પૌષ્ટિક નાસ્તા; ભોજન ન છોડવું.
- અઠવાડિયે ૩-૪ દિવસ વજન સાથેની કસરત (સ્નાયુ વધે તે માટે).
- ૭-૮ કલાક ઊંઘ, તણાવ ઓછો.
- ઊંચા દેખાવા માટે સીધી મુદ્રા; તાડાસન, ભુજંગાસન.
આહાર
- દૂધ, ઘી માપસર, પનીર, દહીં (દિવસે), કેળાં, ખજૂર, અંજીર, બદામ, મગફળી.
- દાળ, મગ, ચણા, ભાત, ઘઉં; બટાટા-શક્કરિયા.
- જંક ફૂડથી વજન નહીં, ચરબી અને અપચો વધે છે; તે ટાળવું.
ઔષધ અને પંચકર્મ
આયુર્વેદમાં અશ્વગંધા, શતાવરી, વિદારીકંદ જેવાં બૃંહણ દ્રવ્યો અને ભૂખ-પાચન માટે દીપન ઔષધો ઉપયોગી ગણાય છે. નિયમિત અભ્યંગ (તેલ માલિશ) વાત શાંત કરે છે. યોગ્ય દવા, માત્રા અને સમય આપની સ્થિતિ તપાસ્યા પછી વૈદ્ય નક્કી કરશે. વજન વધારવાની જાહેરાતવાળી પાઉડર કે ગોળીમાં ક્યારેક છુપા સ્ટેરોઇડ હોય છે; તે ટાળવી.
ક્યારે ડૉક્ટરને બતાવવું?
- ખાવા છતાં વજન ઘટતું જાય
- વારંવાર ઝાડા, પેટમાં દુખાવો
- વધુ તરસ, વધુ પેશાબ, ધબકારા વધવા
- સતત ઉદાસી કે ખાવાનું મન ન થવું
સંબંધિત પ્રશ્નો
૨૩ વર્ષ પછી ઊંચાઈ વધી શકે?
સામાન્ય રીતે ખાસ નહીં; સારી મુદ્રાથી ઊંચાઈ વધુ દેખાય છે.
વજન વધારવાના પાઉડર સુરક્ષિત છે?
કેટલાકમાં છુપા સ્ટેરોઇડ હોઈ શકે; ડૉક્ટરની સલાહ વગર ન લેવા.
કાર્શ્ય એટલે શું?
આયુર્વેદમાં વધુ પડતા પાતળાપણાની સ્થિતિ, જેમાં ધાતુઓને પૂરતું પોષણ મળતું નથી.
ટૂંકમાં: ૨૩ વર્ષ પછી ઊંચાઈ સામાન્ય રીતે ખાસ વધતી નથી, પણ વજન વધારી શકાય છે. પહેલાં થાઇરોઇડ, સુગર, કૃમિ જેવી તપાસ, પછી પૌષ્ટિક આહાર, કસરત, ઊંઘ અને આયુર્વેદિક બૃંહણ સંભાળ મદદરૂપ છે.
આપ રૂબરૂ કે ઓનલાઇન સલાહ લઈ શકો છો.
વૈદ્ય નિકુલ પટેલ (બી.એ.એમ.એસ.)
307, ત્રીજો માળ, શાલિન કોમ્પ્લેક્સ, ફરકી લસ્સીની ઉપર, કૃષ્ણબાગ ચાર રસ્તા, મણિનગર, અમદાવાદ – 380008
સમય: સવારે 10:00 થી 1:00 અને બપોરે 3:00 થી 6:30 | શનિ–રવિ: બંધ
📍 ક્લિનિકનું Location — Google Maps