મારો પ્રશ્ન મારી નાની દીકરીના ખાવા વિશે છે. મારી દીકરી એક વર્ષની છે.
ત્રણ દિવસ પહેલાં તેને ઊલટીઓ થઈ હતી. અમે તરત ડૉક્ટરને બતાવ્યું, અને તેમણે દવા આપી. દવાથી હવે ઊલટી બંધ થઈ ગઈ છે, અને તેની તબિયત પણ સારી લાગે છે.
પણ હવે મુશ્કેલી એ છે કે તે કંઈ ખાવા તૈયાર નથી. ખાવાનું આપીએ તો મોઢું ફેરવી લે છે. આટલી નાની ઉંમરે બાળક ન ખાય તો માતા તરીકે મને ખૂબ ચિંતા થાય છે કે તેને નબળાઈ આવી જશે કે વજન ઘટી જશે.
ઘરમાં દરેક વ્યક્તિ અલગ સલાહ આપે છે: કોઈ કહે છે જબરદસ્તી ખવડાવો, કોઈ કહે છે થોડા દિવસ રાહ જુઓ. મને સમજાતું નથી કે સાચું શું છે.
મારા પ્રશ્નો આ છે:
– ઊલટી પછી બાળકને ખાવામાં અરુચિ થવી સામાન્ય છે?
– આવા સમયે તેને કેવો અને કેટલો ખોરાક આપવો?
– પાણી અને પ્રવાહી કેવી રીતે આપવાં?
– બળજબરીથી ખવડાવવું યોગ્ય છે?
– ભૂખ ધીમે ધીમે પાછી લાવવા આયુર્વેદમાં કોઈ સલામત ઘરેલુ ઉપાય છે?
– કયાં લક્ષણ દેખાય તો તરત બાળરોગ નિષ્ણાતને બતાવવું?
હું મારી દીકરીના આરોગ્યમાં કોઈ ભૂલ કરવા નથી માગતી, અને તેને ધીમે ધીમે ફરી સારી રીતે ખાતી જોવા માગું છું. આપની સરળ અને સલામત સલાહ ખૂબ ઉપયોગી થશે. આવા સમયે માતા તરીકે મારે ધીરજ કેટલી રાખવી અને ક્યારે ચિંતા કરવી, તે પણ સમજાવશો.
નમસ્તે
આપનો દિવસ સ્વસ્થ રહે !!
ડૉ. નિકુલ પટેલ દ્વારા સંચાલિત આયુર્વેદના આરોગ્ય વિશ્વમાં આપનું સ્વાગત છે.
સીધો જવાબ: ઊલટી કે પેટના ઇન્ફેક્શન પછી થોડા દિવસ બાળકની ભૂખ ઓછી રહેવી સામાન્ય છે, કારણ કે પાચનતંત્ર ધીમે ધીમે ફરી સ્વસ્થ થાય છે. આ સમયે જબરદસ્તીથી ખવડાવવાને બદલે પૂરતું પ્રવાહી અને હલકો ખોરાક થોડો થોડો આપવો સૌથી મહત્વનું છે. મોટા ભાગનાં બાળકોની ભૂખ થોડા દિવસમાં પાછી આવે છે.
સમસ્યાની સમજ
ઊલટી પછી બાળકનું પેટ નબળું હોય છે અને ક્યારેક શરીરમાં પાણીની કમી (ડિહાઇડ્રેશન) થાય છે. ખોરાક કરતાં પ્રવાહી પહેલાં મહત્વનું છે. ભીનાં ડાયપર ગણવાં એ પાણીની પૂરતી માત્રા જાણવાની સરળ રીત છે.
આયુર્વેદની દૃષ્ટિ
આયુર્વેદ મુજબ ઊલટી પછી અગ્નિ (પાચનશક્તિ) મંદ થાય છે, અને તેને ધીમે ધીમે વધારવા માટે લઘુ (હલકો) અને સુપાચ્ય આહાર, જેને પેયા કે યવાગૂ (પાતળી કાંજી) કહેવાય, આપવાની સલાહ છે. આ ક્રમને સંસર્જન ક્રમ કહેવાય છે: પહેલાં પાતળું, પછી ધીમે ધીમે ઘટ્ટ ખોરાક.
વ્યવહારુ ઉપાય
- માતાનું દૂધ ચાલુ હોય તો વારંવાર આપવું.
- થોડું થોડું પાણી, ORS (ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે), પાતળી દાળનું પાણી કે ભાતનું ઓસામણ.
- પછી મગની પાતળી ખીચડી, બાફેલું સફરજન, કેળું, દાળ-ભાત થોડું થોડું.
- દિવસમાં ૫-૬ વાર નાની માત્રામાં; જબરદસ્તી નહીં.
- બિસ્કિટ, જ્યૂસ, મીઠાં પીણાં અને બહારનો ખોરાક ટાળવો.
- જમાડતી વખતે શાંત અને આનંદભર્યું વાતાવરણ; મોબાઇલ બતાવીને ન ખવડાવવું.
ઔષધ
બાળકો માટે કોઈ પણ ભૂખ વધારતી કે પાચક આયુર્વેદિક દવા ઉંમર અને વજન જોઈને જ અપાય. યોગ્ય દવા, માત્રા અને સમય આપની સ્થિતિ તપાસ્યા પછી વૈદ્ય નક્કી કરશે. ઘરે જાતે ચૂર્ણ કે ઘૂંટી ન આપવી.
ક્યારે તરત ડૉક્ટરને બતાવવું?
- ૬-૮ કલાક સુધી પેશાબ ન થવો, મોઢું સુકાવું, રડે ત્યારે આંસુ ન આવવાં
- ઊલટી ફરી શરૂ થવી, મળમાં લોહી
- ખૂબ સુસ્તી, તાવ, તાળવું બેસી જવું
- એક અઠવાડિયા પછી પણ ખાવાનું બિલકુલ ન વધે, વજન ઘટે
સંબંધિત પ્રશ્નો
ઊલટી પછી બાળકને દૂધ આપી શકાય?
માતાનું દૂધ ચાલુ રાખવું; બીજાં દૂધ ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે.
ભૂખ પાછી આવતાં કેટલા દિવસ લાગે?
સામાન્ય રીતે થોડા દિવસથી એક અઠવાડિયું; બાળક પ્રમાણે ફરક પડે.
સંસર્જન ક્રમ એટલે શું?
આયુર્વેદમાં બીમારી પછી પાતળાથી ઘટ્ટ ખોરાક તરફ ધીમે ધીમે આગળ વધવાની રીત.
ટૂંકમાં: ઊલટી પછી થોડા દિવસ બાળકની ભૂખ ઓછી રહેવી સામાન્ય છે. જબરદસ્તી કરવાને બદલે માતાનું દૂધ, પ્રવાહી, ORS અને ભાતનું ઓસામણ-ખીચડી જેવો હલકો ખોરાક થોડો થોડો આપવો; પેશાબ ઓછો થાય કે સુસ્તી હોય તો તરત ડૉક્ટર.
આપ બાળકના સ્વાસ્થ્ય માટે સલાહ લઈ શકો છો.
વૈદ્ય નિકુલ પટેલ (બી.એ.એમ.એસ.)
307, ત્રીજો માળ, શાલિન કોમ્પ્લેક્સ, ફરકી લસ્સીની ઉપર, કૃષ્ણબાગ ચાર રસ્તા, મણિનગર, અમદાવાદ – 380008
સમય: સવારે 10:00 થી 1:00 અને બપોરે 3:00 થી 6:30 | શનિ–રવિ: બંધ
📍 ક્લિનિકનું Location — Google Maps