મારો પ્રશ્ન કિશોર વયે ઓછા વજન વિશે છે. હું અઢાર-ઓગણીસ વર્ષની છું, અને મારું શરીર ઘણું પાતળું છે. મારી ઉંમરની બીજી છોકરીઓની સરખામણીમાં હું વધુ દૂબળી દેખાઉં છું.
ઓછા વજનને કારણે હું પોતાને લઈને ખુશ નથી રહેતી. ક્યારેક મનમાં ખરાબ લાગે છે, અને પોતાના દેખાવ વિશે વિચારીને આત્મવિશ્વાસ ઓછો થાય છે. મારે કોઈ ભારે દવા કે બજારના પાઉડર નથી લેવા. મારી ઇચ્છા છે કે ઘરમાં જ સરળતાથી કરી શકાય તેવા ઉપાય અને યોગ્ય ખોરાકથી શરીર તંદુરસ્ત બને.
મેં સાંભળ્યું છે કે આ ઉંમરે શરીર હજુ વિકસતું હોય છે, એટલે યોગ્ય પોષણ ખૂબ મહત્વનું છે. પણ ખરેખર શું ખાવું, કેટલી વાર ખાવું અને શું ટાળવું, તેની સ્પષ્ટ સમજ નથી. એ પણ જાણવું છે કે આ ઉંમરના પાતળાપણામાં ક્યારે ચિંતા કરવી અને ક્યારે તે સ્વાભાવિક ગણાય.
નમસ્તે
આપનો દિવસ સ્વસ્થ રહે !!
ડૉ. નિકુલ પટેલ દ્વારા સંચાલિત આયુર્વેદના આરોગ્ય વિશ્વમાં આપનું સ્વાગત છે.
સીધો જવાબ: આ ઉંમરે શરીર હજુ ઘડાતું હોય છે, અને પૂરતો પૌષ્ટિક આહાર, નિયમિત ઊંઘ અને હળવી કસરતથી ઘણી યુવતીઓનું વજન ધીમે ધીમે વધે છે. માસિક અનિયમિત હોય, થાક લાગે કે ખાવા છતાં વજન ન વધે, તો તપાસ જરૂરી છે.
સમસ્યાની સમજ
ઓછા વજનનાં કારણમાં વારસો, ઓછો ખોરાક, ભોજન છોડવું, હિમોગ્લોબિન ઓછું, થાઇરોઇડ, કૃમિ કે અભ્યાસનો તણાવ હોઈ શકે. ક્યારેક “જાડી થઈ જઈશ” નો ડર પણ ઓછું ખાવાનું કારણ બને છે; આવું હોય તો તેના પર ખાસ ધ્યાન આપવું.
આયુર્વેદની દૃષ્ટિ
આયુર્વેદમાં વધુ પાતળાપણાને કાર્શ્ય કહેવાય છે, અને તેમાં વાત વધેલો હોય છે. સ્ત્રીઓમાં રસ ધાતુ નું પોષણ ખાસ મહત્વનું છે, કારણ કે તેનાથી આર્તવ (માસિક) અને આખા શરીરનું આરોગ્ય જોડાયેલું છે. સારવારમાં અગ્નિ સુધારણા અને બૃંહણ મુખ્ય છે.
ઘરેલુ અને વ્યવહારુ ઉપાય
- સવારનો નાસ્તો ક્યારેય ન છોડવો; દિવસમાં ૫-૬ વાર થોડું થોડું ખાવું.
- રાતે સૂતાં પહેલાં ગરમ દૂધ, ખજૂર કે અંજીર સાથે (પચે તો).
- કેળાં, શક્કરિયાં, બટાટા, ચીકુ, કેરી (ઋતુ પ્રમાણે).
- રોજ થોડું ઘી દાળ-ભાત કે રોટલી સાથે.
- સૂર્ય નમસ્કાર, ભુજંગાસન, વજ્રાસન (જમ્યા પછી) જેવી હળવી કસરત; ભૂખ વધે છે.
- ૮ કલાક ઊંઘ, મોબાઇલ પર ઉજાગરા નહીં.
આહારમાં ટાળવું
- જંક ફૂડ, ઠંડાં પીણાં, વધુ ચા-કૉફી (ભૂખ મારે છે).
ઔષધ
આયુર્વેદમાં શતાવરી, અશ્વગંધા જેવાં બૃંહણ દ્રવ્યો અને ભૂખ માટે દીપન ઔષધ ઉપયોગી ગણાય છે. નિયમિત અભ્યંગ પણ ફાયદાકારક છે. યોગ્ય દવા, માત્રા અને સમય આપની સ્થિતિ તપાસ્યા પછી વૈદ્ય નક્કી કરશે. ઇન્ટરનેટ પરના વજન વધારવાના પાઉડર જાતે ન લેવા.
ક્યારે ડૉક્ટરને બતાવવું?
- માસિક ખૂબ અનિયમિત કે બંધ
- ચક્કર, ખૂબ થાક, હાંફ ચડવી
- ખાવા છતાં વજન ઘટવું
- ખોરાક વિશે સતત ડર, જાણીજોઈને ઓછું ખાવું કે ખાધા પછી ઊલટી કરવી
સંબંધિત પ્રશ્નો
ઓછા વજનથી માસિક પર અસર થાય?
હા, ખૂબ ઓછા વજનથી માસિક અનિયમિત કે બંધ થઈ શકે છે.
વજન વધારવા રાતે શું ખાવું?
હળવું ભોજન અને પચે તો ગરમ દૂધ; ભારે તળેલું નહીં.
શતાવરી સ્ત્રીઓ માટે કેમ ઉપયોગી?
આયુર્વેદમાં તે સ્ત્રીઓ માટે પોષક રસાયન ગણાય છે; વૈદ્યની સલાહથી.
ટૂંકમાં: કિશોર વયે ઓછું વજન મોટે ભાગે ઓછા કે અનિયમિત ખોરાકથી હોય છે. દિવસમાં ૫-૬ વાર પૌષ્ટિક ખોરાક, ઘી, દૂધ, ફળ, ઊંઘ અને હળવી કસરતથી વજન વધે છે; માસિક અનિયમિત કે ખૂબ થાક હોય તો તપાસ.
આપ રૂબરૂ કે ઓનલાઇન સલાહ લઈ શકો છો.
વૈદ્ય નિકુલ પટેલ (બી.એ.એમ.એસ.)
307, ત્રીજો માળ, શાલિન કોમ્પ્લેક્સ, ફરકી લસ્સીની ઉપર, કૃષ્ણબાગ ચાર રસ્તા, મણિનગર, અમદાવાદ – 380008
સમય: સવારે 10:00 થી 1:00 અને બપોરે 3:00 થી 6:30 | શનિ–રવિ: બંધ
📍 ક્લિનિકનું Location — Google Maps