મારી ઉંમર ૩૨ વર્ષ છે, અને મારી દાઢીમાં સફેદ વાળ આવવા માંડ્યા છે. માથાના વાળ હજુ મોટે ભાગે કાળા છે. મને ચિંતા છે કે આ ઝડપથી વધશે.
મારું કામ બેઠાડુ છે, રાતે મોડે સુધી જાગવાનું થાય છે, અને તીખું-તળેલું ખાવાની આદત છે. શું આ ઉંમરે સફેદ વાળ સામાન્ય છે? સફેદ થયેલા વાળ ફરી કાળા થઈ શકે? વધુ સફેદ થતા અટકાવવા આયુર્વેદમાં શું ઉપાય છે?
નમસ્તે
આપનો દિવસ સ્વસ્થ રહે !!
ડૉ. નિકુલ પટેલ દ્વારા સંચાલિત આયુર્વેદના આરોગ્ય વિશ્વમાં આપનું સ્વાગત છે.
સીધો જવાબ: ૩૦ પછી દાઢીમાં થોડા સફેદ વાળ આવવા ઘણા પુરુષોમાં સામાન્ય છે, અને વારસો મોટું કારણ છે. સફેદ થઈ ગયેલા વાળ ફરી કાળા થવાની આશા ઓછી હોય છે, પણ યોગ્ય આહાર, ઊંઘ અને આયુર્વેદિક સંભાળથી નવા સફેદ વાળની ઝડપ ઘટાડી શકાય છે.
સમસ્યાની સમજ
વાળનો રંગ મેલેનિન નામના રંગદ્રવ્યથી આવે છે, જે ઉંમર સાથે ઘટે છે. વારસો, તણાવ, ઉજાગરા, ધૂમ્રપાન, વિટામિન B12 કે થાઇરોઇડની તકલીફ વહેલા સફેદ વાળનાં કારણ હોઈ શકે.
આયુર્વેદની દૃષ્ટિ
આયુર્વેદમાં સમય પહેલાં વાળ સફેદ થવાને પાલિત્ય કહેવાય છે. તેનું મુખ્ય કારણ પિત્ત નો વધારો ગણાય છે. તીખું, ખાટું, ખારું, તળેલું, ગુસ્સો, ઉજાગરા અને તડકામાં વધુ રહેવાથી પિત્ત વધે છે. પિત્ત પ્રકૃતિના લોકોમાં વાળ વહેલા સફેદ થવાનું વલણ હોય છે. સારવારમાં પિત્ત શમન અને રસાયન (પોષણ અને પુનર્જીવન) મુખ્ય છે.
વ્યવહારુ ઉપાય
- રાતે ૧૧ પહેલાં સૂવું; ૭-૮ કલાક ઊંઘ.
- ધૂમ્રપાન અને તમાકુ બંધ.
- તણાવ ઘટાડવા રોજ ધ્યાન કે પ્રાણાયામ.
- વિટામિન B12, થાઇરોઇડ અને હિમોગ્લોબિન તપાસ, ડૉક્ટરની સલાહથી.
- કેમિકલવાળા હેર ડાય વારંવાર ન વાપરવા.
આહાર
- આમળાં, લીલાં પાંદડાંવાળાં શાક, કાળા તલ, દૂધ, ઘી માપસર, નાળિયેર.
- વધુ તીખું, ખાટું, ખારું, તળેલું, ચા-કૉફી ઓછાં.
ઔષધ અને બાહ્ય સંભાળ
આયુર્વેદમાં આમળાં, ભૃંગરાજ, ગળો જેવાં રસાયન દ્રવ્યો અને ભૃંગરાજ કે નીલીભૃંગાદિ તેલથી વાળ-દાઢીમાં માલિશ ઉપયોગી ગણાય છે. વૈદ્ય નસ્ય (નાકમાં ઔષધિય તેલ) પણ સૂચવી શકે. યોગ્ય દવા, માત્રા અને સમય આપની સ્થિતિ તપાસ્યા પછી વૈદ્ય નક્કી કરશે.
ક્યારે ડૉક્ટરને બતાવવું?
- વાળ ખૂબ ઝડપથી સફેદ થવા કે ખરવા
- થાક, ઝણઝણાટી, વજનમાં ફેરફાર (B12 કે થાઇરોઇડની શક્યતા)
- દાઢીમાં સફેદ ડાઘ કે ગોળ ટાલ
સંબંધિત પ્રશ્નો
સફેદ વાળ ખેંચવાથી વધુ થાય?
ના, પણ ખેંચવાથી મૂળને નુકસાન થઈ શકે; ખેંચવું ટાળવું.
આમળાં સફેદ વાળમાં ઉપયોગી?
આયુર્વેદમાં આમળાં પિત્ત શામક રસાયન છે; નિયમિત આહારમાં ઉપયોગી.
નસ્ય એટલે શું?
નાકમાં ઔષધિય તેલનાં ટીપાં નાખવાની આયુર્વેદિક ક્રિયા; વૈદ્યની સલાહથી.
ટૂંકમાં: ૩૦ પછી દાઢીમાં થોડા સફેદ વાળ સામાન્ય છે અને વારસો મુખ્ય કારણ છે. આયુર્વેદ તેને પાલિત્ય કહે છે અને પિત્ત વધારાને કારણ ગણે છે. ઊંઘ, પિત્ત શામક આહાર, આમળાં-ભૃંગરાજ જેવા રસાયનથી ઝડપ ઘટાડી શકાય.
આપ વધુ માર્ગદર્શન માટે સલાહ લઈ શકો છો.
વૈદ્ય નિકુલ પટેલ (બી.એ.એમ.એસ.)
307, ત્રીજો માળ, શાલિન કોમ્પ્લેક્સ, ફરકી લસ્સીની ઉપર, કૃષ્ણબાગ ચાર રસ્તા, મણિનગર, અમદાવાદ – 380008
સમય: સવારે 10:00 થી 1:00 અને બપોરે 3:00 થી 6:30 | શનિ–રવિ: બંધ
📍 ક્લિનિકનું Location — Google Maps