મારો પ્રશ્ન કાનના પડદામાં થયેલા કાણા વિશે છે. મારા કાનના પડદામાં છિદ્ર થઈ ગયું છે, અને તેમાંથી પરુ જેવું પ્રવાહી (રસી) બહાર આવે છે.
આ તકલીફને કારણે મનમાં ઘણી ચિંતા રહે છે. ડર લાગે છે કે આનાથી સાંભળવાની શક્તિ પર અસર પડશે કે નહીં, અને આ કાણું પોતાની મેળે ભરાશે કે નહીં. એ પણ ખબર નથી કે કાનમાંથી રસી નીકળતી હોય ત્યારે રોજિંદા જીવનમાં શું ધ્યાન રાખવું; જેમ કે ન્હાતી વખતે, માથું ધોતી વખતે કે બહાર જતી વખતે.
લોકો ઘણા ઘરેલુ ઉપાય સૂચવે છે: કોઈ કાનમાં તેલ નાખવાનું કહે છે, કોઈ લસણનું તેલ, તો કોઈ બીજાં ટીપાં. પણ પડદામાં કાણું હોય ત્યારે કાનમાં કંઈ નાખવું સુરક્ષિત છે કે નહીં, એ વિશે મને શંકા છે.
મારે આ વિશે માર્ગદર્શન જોઈએ છે:
– કાનના પડદામાં કાણું પડવાનાં સામાન્ય કારણો શું હોય છે?
– આ કાણું પોતાની મેળે ભરાઈ શકે, કે ઓપરેશનની જરૂર પડે?
– કાનમાંથી રસી નીકળવી કેટલી ગંભીર છે?
– આયુર્વેદમાં આ તકલીફ માટે કયો ઉપચાર થઈ શકે?
– કાનની રોજિંદી કાળજી કેવી રીતે રાખવી, અને કઈ વસ્તુઓથી બચવું?
– કયાં લક્ષણ દેખાય તો તરત ENT ડૉક્ટરને બતાવવું?
હું આ તકલીફ વધુ ન વધે અને સાંભળવાની શક્તિ સુરક્ષિત રહે તે માટે યોગ્ય સમયે યોગ્ય ઉપચાર શરૂ કરવા માગું છું. આપનું માર્ગદર્શન મળશે તો સાચો નિર્ણય લઈ શકીશ.
નમસ્તે
આપનો દિવસ સ્વસ્થ રહે !!
ડૉ. નિકુલ પટેલ દ્વારા સંચાલિત આયુર્વેદના આરોગ્ય વિશ્વમાં આપનું સ્વાગત છે.
સીધો જવાબ: કાનના પડદામાં કાણું અને રસી નીકળવી મોટે ભાગે મધ્ય કાનના ઇન્ફેક્શનને કારણે હોય છે. તેમાં ENT ડૉક્ટરની તપાસ જરૂરી છે, કારણ કે ઇન્ફેક્શન કાબૂમાં ન આવે તો સાંભળવાની શક્તિ પર અસર થઈ શકે. નાનું કાણું ઘણી વાર ઇન્ફેક્શન મટ્યા પછી જાતે ભરાય છે; મોટામાં સર્જરીની જરૂર પડી શકે. આયુર્વેદિક સંભાળ સહાયક તરીકે ઉપયોગી છે.
સમસ્યાની સમજ
વારંવાર શરદી, નાક-ગળાનું ઇન્ફેક્શન, કાનમાં પાણી જવું કે કાનમાં વસ્તુ નાખવાથી મધ્ય કાનમાં ઇન્ફેક્શન થાય છે અને પડદો ફાટી શકે છે. જૂના ઇન્ફેક્શનમાં રસી વારંવાર આવે છે.
આયુર્વેદની દૃષ્ટિ
આયુર્વેદમાં કાનમાંથી સ્રાવને કર્ણસ્રાવ અને પરુવાળા સ્રાવને પૂતિકર્ણ કહેવાય છે. તેમાં કફ અને પિત્ત મુખ્ય દોષ છે. સારવારમાં કાનની સ્વચ્છતા, કફ-પિત્ત શમન, નાક-ગળાની તકલીફની સારવાર અને વ્યાધિક્ષમતા (રોગપ્રતિકારક શક્તિ) વધારવી મુખ્ય છે.
વ્યવહારુ ઉપાય
- ENT ડૉક્ટરની તપાસ; જરૂર હોય તો સ્રાવની તપાસ અને સાંભળવાની તપાસ.
- સ્નાન વખતે કાનમાં તેલ લગાવેલું રૂ રાખવું; કાનમાં પાણી ન જવા દેવું.
- તરવું નહીં, જ્યાં સુધી ડૉક્ટર ન કહે.
- કાનમાં તેલ, દવા, ચાવી, સળી કે ઇયરબડ ન નાખવાં.
- નાક જોરથી ન છીંકવું; શરદી હોય તો તેની સારવાર.
આહાર
- ગરમ, હલકો ખોરાક; હળદર, આદુ, તુલસી.
- ઠંડું, દહીં (રાતે), આઇસક્રીમ, તળેલું ઓછું.
ઔષધ
આયુર્વેદમાં હળદર, ગળો, ત્રિફળા, ગંધક રસાયન જેવાં દ્રવ્યો આંતરિક રીતે ઇન્ફેક્શન અને રોગપ્રતિકાર માટે ઉપયોગી ગણાય છે. પડદામાં કાણું હોય ત્યારે કાનમાં તેલ કે ટીપાં જાતે ન નાખવાં; કર્ણ પૂરણ જેવી ક્રિયા માત્ર તપાસ પછી અને નિષ્ણાતની દેખરેખમાં. યોગ્ય દવા, માત્રા અને સમય આપની સ્થિતિ તપાસ્યા પછી વૈદ્ય નક્કી કરશે.
ક્યારે તરત ડૉક્ટરને બતાવવું?
- કાનની પાછળ સોજો, લાલાશ, દુખાવો
- તીવ્ર માથાનો દુખાવો, તાવ, ચક્કર
- ચહેરાનો એક ભાગ ખેંચાવો કે નબળો પડવો
- સાંભળવાનું ઝડપથી ઘટવું, દુર્ગંધવાળો સ્રાવ
સંબંધિત પ્રશ્નો
કાનના પડદાનું કાણું જાતે ભરાય?
નાનું કાણું ઘણી વાર ઇન્ફેક્શન મટ્યા પછી ભરાય છે; મોટું કે જૂનું હોય તો સર્જરીની જરૂર પડી શકે.
કાણું હોય તો કાનમાં તેલ નાખી શકાય?
ના, ડૉક્ટરની સલાહ વગર કંઈ પણ ન નાખવું.
કર્ણસ્રાવ એટલે શું?
આયુર્વેદમાં કાનમાંથી સ્રાવ નીકળવાની સ્થિતિ, જેમાં કફ-પિત્ત મુખ્ય હોય છે.
ટૂંકમાં: કાનના પડદામાં કાણું અને રસી મોટે ભાગે મધ્ય કાનના ઇન્ફેક્શનથી થાય છે. ENT તપાસ, કાનમાં પાણી ન જવા દેવું, જાતે ટીપાં ન નાખવાં અને વૈદ્યની સલાહથી કફ-પિત્ત શામક આયુર્વેદિક સંભાળ ઉપયોગી છે.
આપ રૂબરૂ તપાસ માટે સલાહ લઈ શકો છો.
વૈદ્ય નિકુલ પટેલ (બી.એ.એમ.એસ.)
307, ત્રીજો માળ, શાલિન કોમ્પ્લેક્સ, ફરકી લસ્સીની ઉપર, કૃષ્ણબાગ ચાર રસ્તા, મણિનગર, અમદાવાદ – 380008
સમય: સવારે 10:00 થી 1:00 અને બપોરે 3:00 થી 6:30 | શનિ–રવિ: બંધ
📍 ક્લિનિકનું Location — Google Maps