મારો પ્રશ્ન પત્નીના અનિયમિત અને લાંબા ચાલતા માસિક, તેમજ સ્ત્રીબીજ બરાબર ન બનવા વિશે છે, જેના કારણે અમને સંતાન નથી થતું.
પત્ની અને હું છ વર્ષથી લગ્નજીવનમાં છીએ, અને મારી ઉંમર ૩૫ વર્ષ છે. આટલાં વર્ષોથી સંતાન માટે પ્રયત્ન કરીએ છીએ, અને દવા પણ ચાલે છે, છતાં હજુ સફળતા મળી નથી. આ લાંબી રાહથી અમે બંને માનસિક રીતે થાકી ગયાં છીએ.
મુખ્ય મુશ્કેલી પત્નીના માસિકની છે. તેનું માસિક નિયમિત નથી આવતું; બે કે અઢી મહિને એક વાર આવે છે. અને જ્યારે આવે ત્યારે પંદરથી વીસ દિવસ સુધી ચાલુ રહે છે.
ગાયનેકોલોજિસ્ટની દેખરેખમાં ચાર સાયકલ સુધી સોનોગ્રાફી દ્વારા સ્ત્રીબીજની તપાસ કરાવી. તેમાં જોવા મળ્યું કે સ્ત્રીબીજ ક્યારેક બને છે અને ક્યારેક બનતું જ નથી. જ્યારે બને છે, ત્યારે તે નાનું રહે છે અથવા ફૂટતું નથી.
આ સ્થિતિમાં અમારે આ બાબતો જાણવી છે:
– માસિક આટલું અનિયમિત અને લાંબું ચાલે તેનાં સંભવિત કારણો શું હોઈ શકે?
– સ્ત્રીબીજ નાનું રહે કે ન ફૂટે તેનો સંતાન પર શું અસર થાય?
– આગળ કઈ તપાસ કરાવવી જોઈએ?
– આયુર્વેદમાં માસિક નિયમિત કરવા અને સ્ત્રીબીજ સુધારવા માટે કઈ સારવાર છે?
– ચાલુ સારવાર સાથે આયુર્વેદ લઈ શકાય?
– ખોરાક અને જીવનશૈલીમાં શું ફેરફાર કરવા?
અમે હજુ પણ આશા રાખીએ છીએ, અને યોગ્ય દિશામાં ધીરજથી પ્રયત્ન ચાલુ રાખવા તૈયાર છીએ. આપની સલાહ અમારા માટે ખૂબ મહત્વની રહેશે.
નમસ્તે
આપનો દિવસ સ્વસ્થ રહે !!
ડૉ. નિકુલ પટેલ દ્વારા સંચાલિત આયુર્વેદના આરોગ્ય વિશ્વમાં આપનું સ્વાગત છે.
સીધો જવાબ: બે-અઢી મહિને માસિક, લાંબો રક્તસ્રાવ અને અનિયમિત સ્ત્રીબીજ, આ લક્ષણો મોટે ભાગે ઓવ્યુલેશનની તકલીફ (જેમ કે PCOS કે હોર્મોન અસંતુલન) તરફ ઇશારો કરે છે. ગાયનેકની સારવાર ચાલુ રાખી, કારણની પૂરી તપાસ, વજન-જીવનશૈલી સુધારણા અને આયુર્વેદિક આર્તવ સંભાળથી ઘણાં દંપતીને માર્ગ મળે છે.
સમસ્યાની સમજ
નિયમિત ઓવ્યુલેશન ન થાય તો માસિક મોડું આવે છે, અને ગર્ભાશયનું અસ્તર વધુ જાડું થતાં રક્તસ્રાવ લાંબો ચાલી શકે છે. ૧૫-૨૦ દિવસ સુધી રક્તસ્રાવ હિમોગ્લોબિન ઘટાડી શકે, એટલે તેની તપાસ પણ જરૂરી છે. પતિનો વીર્ય રિપોર્ટ પણ સાથે જોવો જોઈએ.
આયુર્વેદની દૃષ્ટિ
આયુર્વેદમાં ગર્ભ માટે ઋતુ, ક્ષેત્ર, અંબુ અને બીજ જરૂરી છે. અનિયમિત માસિકને આર્તવ દુષ્ટિ અને લાંબા રક્તસ્રાવને અસૃગ્દર ના સંદર્ભમાં સમજાવાય છે. વાત અને કફ ના અવરોધથી બીજ બરાબર બનતું નથી, અને પિત્ત વધે ત્યારે રક્તસ્રાવ વધે છે. સારવારમાં અગ્નિ સુધારણા, આર્તવ શોધન અને ગર્ભાશય બલ્ય ચિકિત્સા મુખ્ય છે.
વ્યવહારુ ઉપાય
- હોર્મોન (થાઇરોઇડ, પ્રોલેક્ટિન, AMH વગેરે), સોનોગ્રાફી અને હિમોગ્લોબિન, ગાયનેકની સલાહથી.
- પતિનો સીમેન એનાલિસિસ.
- વજન વધુ હોય તો ૫-૧૦% ઘટાડો પણ ઓવ્યુલેશન સુધારી શકે.
- રોજ ૩૦-૪૫ મિનિટ ચાલવું, પૂરતી ઊંઘ, તણાવ ઓછો.
- ગાયનેકની ચાલુ સારવાર જાતે બંધ ન કરવી.
આહાર
- તાજો, ગરમ, ઓછું તેલવાળો ખોરાક; જવ, બાજરી, મગ, લીલાં શાક, ફળ.
- ખાંડ, મેંદો, તળેલું, ઠંડાં પીણાં ઓછાં.
- લાંબા રક્તસ્રાવમાં આયર્નયુક્ત ખોરાક: લીલાં પાંદડાંવાળાં શાક, ખજૂર, ગોળ માપસર.
ઔષધ અને પંચકર્મ
આયુર્વેદમાં શતાવરી, અશોક, લોધ્ર, કાંચનાર, દશમૂળ જેવાં દ્રવ્યો આર્તવ સંતુલન માટે ઉપયોગી ગણાય છે. વૈદ્યની તપાસ પછી વિરેચન, બસ્તિ કે ઉત્તરબસ્તિ જેવી ચિકિત્સા સૂચવી શકાય. યોગ્ય દવા, માત્રા અને સમય આપની સ્થિતિ તપાસ્યા પછી વૈદ્ય નક્કી કરશે. ગાયનેકની દવા સાથે લેવી હોય તો બંનેને જાણ કરવી.
ક્યારે તરત ડૉક્ટરને બતાવવું?
- ખૂબ વધુ રક્તસ્રાવ, ગઠ્ઠા, ચક્કર કે હાંફ
- રક્તસ્રાવ ત્રણ અઠવાડિયાથી વધુ
- પેટમાં તીવ્ર દુખાવો, તાવ
- પત્નીની ઉંમર ૩૫ની આસપાસ કે વધુ હોય તો ફર્ટિલિટી નિષ્ણાત સાથે ઝડપી આયોજન
સંબંધિત પ્રશ્નો
સ્ત્રીબીજ ન ફૂટે તો શું થાય?
ઓવ્યુલેશન ન થવાથી ગર્ભ રહેતો નથી; ડૉક્ટર કારણ પ્રમાણે સારવાર નક્કી કરે છે.
લાંબું માસિક કેમ ચાલે?
હોર્મોન અસંતુલન, ગાંઠ કે અસ્તરની તકલીફ કારણ હોઈ શકે; તપાસ જરૂરી.
વજન ઘટાડવાથી ઓવ્યુલેશન સુધરે?
વજન વધુ હોય તો થોડો ઘટાડો પણ ઘણી સ્ત્રીઓમાં ઓવ્યુલેશન સુધારે છે.
ટૂંકમાં: બે-અઢી મહિને આવતું અને ૧૫-૨૦ દિવસ ચાલતું માસિક તથા અનિયમિત સ્ત્રીબીજ ઓવ્યુલેશનની તકલીફ સૂચવે છે. ગાયનેકની સારવાર, હોર્મોન તપાસ, પતિનો વીર્ય રિપોર્ટ, વજન સુધારણા અને આયુર્વેદિક આર્તવ સંભાળ ઉપયોગી છે.
આપ રિપોર્ટ સાથે રૂબરૂ કે ઓનલાઇન સલાહ લઈ શકો છો.
વૈદ્ય નિકુલ પટેલ (બી.એ.એમ.એસ.)
307, ત્રીજો માળ, શાલિન કોમ્પ્લેક્સ, ફરકી લસ્સીની ઉપર, કૃષ્ણબાગ ચાર રસ્તા, મણિનગર, અમદાવાદ – 380008
સમય: સવારે 10:00 થી 1:00 અને બપોરે 3:00 થી 6:30 | શનિ–રવિ: બંધ
📍 ક્લિનિકનું Location — Google Maps