સમાગમથી વજન ઘટે છે? વધારે કોલેસ્ટેરોલ અને સમાગમ પછી હાંફ ચડતી હોય તો શું કરવું?

🌐 આ પ્રશ્ન અન્ય ભાષામાં વાંચો:
English: Does Sex Help With Weight Loss? High Cholesterol and Breathlessness
हिंदी: क्या सेक्स करने से वजन कम होता है?

ટૂંકો જવાબ: હા, સમાગમ દરમિયાન શરીરની ઊર્જા ખર્ચાય છે, પરંતુ માત્ર વજન ઘટાડવા માટે સમાગમને કસરતનો વિકલ્પ માનવો યોગ્ય નથી.

ખાસ કરીને તમારા પતિને સમાગમ પછી વારંવાર હાંફ ચડતી હોય, વધારે થાક લાગતો હોય અને સાથે કોલેસ્ટેરોલ પણ ઘણું વધારે હોય, તો અઠવાડિયામાં સમાગમની સંખ્યા વધારવાનો પ્રયોગ કરતાં પહેલાં આ હાંફનું કારણ ડૉક્ટર પાસેથી તપાસાવવું વધુ મહત્વનું છે.

સમાગમ દરમિયાન હૃદયના ધબકારા અને શ્વાસની ગતિ વધે છે અને શરીર ઊર્જા વાપરે છે. એટલે તે એક પ્રકારની શારીરિક પ્રવૃત્તિ છે. પરંતુ સામાન્ય રીતે તેનો ઊર્જા ખર્ચ લાંબા સમય સુધી કરવામાં આવતી ચાલવાની કસરત, સાયકલિંગ, સ્વિમિંગ અથવા અન્ય નિયમિત કસરતનો વિકલ્પ બની શકે એટલો નથી.

એટલે સરળ રીતે યાદ રાખવું:

સમાગમ = શારીરિક મહેનત ✔️

સમાગમ = વજન ઘટાડવાની મુખ્ય કસરત ❌

અને વજન ઘટાડવા માટે અઠવાડિયામાં કેટલી વાર સમાગમ કરવો તેની કોઈ નિશ્ચિત તબીબી સંખ્યા નથી.

સમાગમની આવર્તન બંને જીવનસાથીની ઈચ્છા, આરામ, સંબંધની અનુકૂળતા અને પુરુષની શારીરિક ક્ષમતા પ્રમાણે રાખવી જોઈએ.

સમાગમ અંગે સલામતીનો સરળ નિર્ણયક્રમ

સમાગમ પહેલાં પોતાની સ્થિતિને આ રીતે સરળતાથી સમજી શકાય:

પગલું ૧ — કોઈ લક્ષણ નથી?

જો રોજિંદી સામાન્ય શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરતાં છાતીમાં દુખાવો, અસામાન્ય હાંફ, ચક્કર કે બેભાન થવાની લાગણી થતી નથી અને ડૉક્ટરે કોઈ ખાસ પ્રતિબંધ આપ્યો નથી, તો સામાન્ય દામ્પત્ય સંબંધ રાખી શકાય છે.

પગલું ૨ — મહેનત પછી થોડો શ્વાસ ચડે છે, પણ ઝડપથી સામાન્ય થઈ જાય છે?

જો શારીરિક મહેનત પછી હળવો શ્વાસફૂલાવો થાય અને થોડા સમય આરામથી સંપૂર્ણપણે સામાન્ય થઈ જાય, તો પણ પોતાની ક્ષમતા કરતાં વધારે મહેનત ન કરવી. ધીમે-ધીમે શારીરિક ક્ષમતા વધારવી અને નિયમિત ચેકઅપ કરાવવો.

પગલું ૩ — સમાગમ પછી વારંવાર વધારે હાંફ અથવા અસામાન્ય થાક લાગે છે?

આ સ્થિતિમાં સમાગમને “વજન ઘટાડવાની કસરત” તરીકે વધારે વાર કરવાનો પ્રયોગ ન કરવો.

ખાસ કરીને વધારે કોલેસ્ટેરોલ, વધારે વજન અથવા અન્ય હૃદયસંબંધિત જોખમો હોય તો ડૉક્ટરને આ લક્ષણ ચોક્કસ જણાવવું અને જરૂરી મૂલ્યાંકન કરાવવું.

પગલું ૪ — છાતીમાં દુખાવો/દબાણ, ખૂબ વધારે શ્વાસ ચડવો, ચક્કર, બેભાન થવાની લાગણી અથવા ઠંડો પરસેવો થાય?

આવા લક્ષણો હોય તો સમાગમ રોકવો અને તાત્કાલિક તબીબી મદદ લેવી. લક્ષણો ગંભીર હોય અથવા આરામથી ઝડપથી સુધરે નહીં તો ઇમરજન્સી સારવાર લેવી.

એક સરળ નિયમ યાદ રાખો:

“સમાગમ દરમિયાન અથવા પછી શરીર જે અસામાન્ય સંકેત આપે તેને અવગણવો નહીં; ખાસ કરીને હૃદય અને શ્વાસ સંબંધિત લક્ષણોને માત્ર થાક માનીને આગળ ન વધવું.”

તમારા પતિના કિસ્સામાં, કારણ કે તેમને પહેલેથી જ સમાગમ પછી હાંફ ચડે છે અને કોલેસ્ટેરોલ વધારે હોવાનું જાણવા મળ્યું છે, વજન ઘટાડવા માટે સમાગમની આવર્તન વધારવા કરતાં પહેલાં ડૉક્ટર સાથે આ હાંફ અંગે ચર્ચા કરવી વધુ યોગ્ય રહેશે.

સમાગમ દરમિયાન કેટલી ઊર્જા વપરાય છે?

સમાગમ દરમિયાન શરીરની ઊર્જા ચોક્કસપણે વપરાય છે. હૃદયના ધબકારા વધે છે, શ્વાસ ઝડપી બને છે અને શરીરના વિવિધ સ્નાયુઓ કામ કરે છે.

પરંતુ અહીં એક મહત્વનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે.

સમાગમને શારીરિક પ્રવૃત્તિ કહી શકાય, પરંતુ તેની અવધિ અને કુલ ઊર્જા ખર્ચ વ્યક્તિ પ્રમાણે બદલાય છે. તેથી તેને નિયમિત કસરતનો સીધો વિકલ્પ માનવો યોગ્ય નથી.

વજન ઘટાડવા માટે માત્ર એક પ્રવૃત્તિ પર આધાર રાખવાને બદલે આખા દિવસની કુલ શારીરિક પ્રવૃત્તિ, આહાર અને વજનનું વ્યવસ્થાપન વધારે મહત્વનું છે.

શું સમાગમથી શરીરની ચરબી ઘટી શકે?

સમાગમ દરમિયાન કેલરી અથવા ઊર્જા વપરાય છે, તેથી સિદ્ધાંતરૂપે તે કુલ ઊર્જા ખર્ચમાં થોડો ફાળો આપે છે.

પરંતુ શરીરની ચરબી ઘટાડવા માટે લાંબા ગાળે શરીર જેટલી ઊર્જા લે છે તેની સરખામણીમાં કેટલી ઊર્જા વાપરે છે, આહારની ગુણવત્તા, નિયમિત કસરત અને જીવનશૈલી જેવા ઘણા પરિબળો કામ કરે છે.

એટલે માત્ર સમાગમ વધારીને નોંધપાત્ર વજન ઘટાડવાની અપેક્ષા રાખવી યોગ્ય નથી.

અઠવાડિયામાં કેટલી વાર સમાગમ કરવો?

આ પ્રશ્નનો સૌથી સીધો જવાબ છે:

વજન ઘટાડવા માટે અઠવાડિયામાં સમાગમની કોઈ નિશ્ચિત સંખ્યા નક્કી નથી.

એટલે “વજન ઉતારવા માટે અઠવાડિયામાં ૩–૪ વખત સમાગમ કરવો” જેવી કોઈ પ્રમાણભૂત તબીબી સલાહ નથી.

સમાગમની આવર્તન બંને જીવનસાથીની ઈચ્છા, આરામ, સંબંધની અનુકૂળતા અને પુરુષની શારીરિક ક્ષમતા પ્રમાણે રાખવી જોઈએ.

તમારા પતિને સમાગમ પછી હાંફ ચડતી હોવાથી, હાલમાં વજન ઘટાડવાના હેતુથી સમાગમની આવર્તન વધારવી યોગ્ય નથી.

તમારા પતિને સમાગમ પછી હાંફ ચડે છે એ બાબત કેમ મહત્વની છે?

આ પ્રશ્નમાં સૌથી વધુ ધ્યાન આપવા જેવી બાબત સમાગમ પછી થતી હાંફ અને વધારે થાક છે.

જો કોઈ વ્યક્તિ શારીરિક મહેનત પછી થોડો શ્વાસ ઝડપી લે અને થોડા સમય આરામ કર્યા પછી સંપૂર્ણપણે સામાન્ય થઈ જાય, તો તે મહેનતનો સામાન્ય પ્રતિભાવ હોઈ શકે છે.

પરંતુ ૪૬ વર્ષની ઉંમરે, ખાસ કરીને વધારે વજન અને વધારે કોલેસ્ટેરોલની સાથે, શારીરિક મહેનત પછી વારંવાર વધારે હાંફ ચડે અથવા અસામાન્ય થાક લાગે તો તેને માત્ર “એનર્જી વધારે વપરાઈ ગઈ” કહીને અવગણવું યોગ્ય નથી.

ડૉક્ટરને ખાસ કરીને આ માહિતી આપવી જોઈએ:

• હાંફ કેટલા સમય સુધી રહે છે?
• સમાગમ દરમિયાન થાય છે કે પછી?
• સામાન્ય ચાલવાથી પણ હાંફ ચડે છે?
• સીડી ચડતાં શ્વાસ ચડે છે?
• છાતીમાં દુખાવો કે દબાણ થાય છે?
• ચક્કર કે ધબકારા થાય છે?
• આરામ કર્યા પછી કેટલા સમયમાં શ્વાસ સામાન્ય થાય છે?

આ માહિતી ડૉક્ટરને આગળનું મૂલ્યાંકન નક્કી કરવામાં મદદ કરી શકે છે.

શું તેનો અર્થ એ છે કે સમાગમ બંધ કરી દેવો?

જરૂરી નથી.

માત્ર કોલેસ્ટેરોલ વધારે હોવાથી દરેક વ્યક્તિએ સમાગમ બંધ કરી દેવો પડે એવું નથી.

પરંતુ તમારા પતિને પહેલેથી જ સમાગમ પછી હાંફ ચડે છે, તેથી હાલ સમાગમને વજન ઘટાડવાની કસરત તરીકે વધારે વાર કરવાનો પ્રયોગ ન કરવો.

પહેલા તેમના ડૉક્ટર સાથે આ લક્ષણની ચર્ચા કરવી વધુ યોગ્ય રહેશે.

જરૂરિયાત પ્રમાણે ડૉક્ટર બ્લડ પ્રેશર, હૃદયની તપાસ, ઈસીજી, બ્લડ શુગર/HbA1c, લિપિડ પ્રોફાઇલ વગેરે જોઈ શકે છે અને લક્ષણો પ્રમાણે આગળની તપાસની જરૂર છે કે નહીં તે નક્કી કરી શકે છે.

ઘૂંટણના દુખાવાને કારણે બ્રિસ્ક વૉકિંગ મુશ્કેલ હોય તો?

બ્રિસ્ક વૉકિંગથી ઘૂંટણમાં દુખાવો થતો હોય તો કસરત સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની જરૂર નથી.

ડૉક્ટર અથવા ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહથી ઘૂંટણ પર ઓછો ભાર મૂકતી કસરતો પસંદ કરી શકાય, જેમ કે:

• સહનશક્તિ પ્રમાણે ધીમું ચાલવું
• સ્ટેશનરી સાયકલ
• પાણીમાં ચાલવું અથવા સ્વિમિંગ
• યોગ્ય રીતે કરાતી હળવી શક્તિ વધારતી કસરત
• ઘૂંટણની સ્થિતિ પ્રમાણે ફિઝિયોથેરાપી

ઘૂંટણમાં દુખાવો શા માટે થાય છે તે પણ તપાસવું જરૂરી છે.

દુખાવો સહન કરીને કસરત કરતા રહેવાને બદલે શરીરને અનુકૂળ કસરત પસંદ કરવી વધુ સારું છે.

વજન ઘટાડવા માટે આહારનું મહત્વ

તમારા પતિના ડૉક્ટરે તેલ-ઘી અને ખાંડ ઘટાડવાની સલાહ આપી છે, તેથી તેને નિયમિત રીતે અનુસરવું મહત્વપૂર્ણ છે.

સામાન્ય રીતે:

• તળેલું અને વધુ ચરબીવાળું ભોજન ઘટાડવું
• મીઠાઈ, વધારે ખાંડ અને મીઠાં પીણાં ટાળવા
• પેકેટવાળા અને અતિપ્રક્રિયાવાળા ખોરાકનું પ્રમાણ ઘટાડવું
• શાકભાજીનું પ્રમાણ વધારવું
• દાળ, કઠોળ અને યોગ્ય પ્રમાણમાં આખા અનાજનો સમાવેશ કરવો
• ભોજનની માત્રા અને કુલ ઊર્જા જરૂરિયાત પ્રમાણે ગોઠવવી

માત્ર એક ખોરાક બંધ કરવાથી જ વજન ઘટતું નથી; આખી જીવનશૈલીમાં સતત સુધારો જરૂરી છે.

આયુર્વેદિક દૃષ્ટિએ શું કરી શકાય?

આ સ્થિતિમાં આયુર્વેદિક અભિગમ માત્ર “ચરબી ઓગાળવાની દવા” સુધી મર્યાદિત ન હોવો જોઈએ.

વ્યક્તિની પ્રકૃતિ, વજન, અગ્નિ, આહાર, ઊંઘ, દૈનિક જીવનશૈલી અને અન્ય લક્ષણોને ધ્યાનમાં રાખીને આહાર-વિહાર તથા જરૂરી ઔષધિ અંગે વ્યક્તિગત માર્ગદર્શન આપી શકાય.

આયુર્વેદિક સારવારનો હેતુ વ્યક્તિની સમગ્ર સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને વજન અને ચયાપચય સંબંધિત બાબતોનું વ્યવસ્થાપન કરવાનો હોઈ શકે છે.

પરંતુ માત્ર કોલેસ્ટેરોલ વધારે છે એટલા માટે કોઈ ચોક્કસ આયુર્વેદિક દવા પોતાની રીતે શરૂ કરવી યોગ્ય નથી.

જો પહેલેથી કોલેસ્ટેરોલ માટે આધુનિક દવા ચાલુ હોય, તો તે પોતાની રીતે બંધ કરીને તેની જગ્યાએ આયુર્વેદિક દવા શરૂ ન કરવી.

પંચકર્મ અથવા અન્ય આયુર્વેદિક સારવાર ઉપયોગી થઈ શકે?

કેટલાક યોગ્ય રીતે પસંદ કરાયેલા દર્દીઓમાં આયુર્વેદિક ચિકિત્સકની દેખરેખ હેઠળ પંચકર્મ જેવી સારવારનો વિચાર કરવામાં આવી શકે છે.

પરંતુ માત્ર વધારે વજન અથવા વધારે કોલેસ્ટેરોલ હોવાથી દરેક વ્યક્તિને એકસરખું પંચકર્મ કરાવવું યોગ્ય નથી.

ખાસ કરીને જ્યારે વ્યક્તિને શારીરિક મહેનત પછી હાંફ ચડતી હોય ત્યારે પહેલા જરૂરી તબીબી મૂલ્યાંકન કરાવવું જોઈએ.

ત્યાર પછી વ્યક્તિની સ્થિતિ પ્રમાણે આયુર્વેદિક આહાર-વિહાર, ઔષધિ અથવા પંચકર્મની યોગ્ય યોજના બનાવવી વધુ સુરક્ષિત છે.

ક્યારે તાત્કાલિક તબીબી મદદ લેવી?

સમાગમ દરમિયાન અથવા પછી નીચેના લક્ષણો થાય તો તેને સામાન્ય થાક ન માનવો:

• છાતીમાં દુખાવો, દબાણ અથવા ભારેપણું
• ખૂબ વધારે અથવા અચાનક શ્વાસ ચડવો
• ચક્કર આવવું અથવા બેભાન થવાની લાગણી
• ઠંડો પરસેવો
• હૃદયના ધબકારા ખૂબ અનિયમિત લાગવા
• દુખાવો હાથ, ખભા, જડબા અથવા પીઠ તરફ ફેલાવવો
• આરામ કર્યા પછી પણ શ્વાસ સામાન્ય ન થવો

આવા લક્ષણોમાં સમાગમ ચાલુ રાખવાને બદલે તાત્કાલિક તબીબી સારવાર લેવી જરૂરી છે.

તમારા પતિ માટે વ્યવહારુ માર્ગદર્શન

હાલમાં તમારા પતિ માટે આ ચાર બાબતો સૌથી મહત્વની છે:

૧. કોલેસ્ટેરોલ અને વજન માટે ડૉક્ટરે આપેલી આહારની સલાહ નિયમિતપણે અનુસરો.

૨. સમાગમને વજન ઘટાડવાની મુખ્ય કસરત ન માનો.

૩. બ્રિસ્ક વૉકિંગથી ઘૂંટણમાં દુખાવો થાય તો ડૉક્ટર અથવા ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહથી ઓછા આઘાતવાળી કસરત પસંદ કરો.

૪. સમાગમ પછી થતી હાંફ અંગે ડૉક્ટરને ચોક્કસ માહિતી આપો અને જરૂરી હૃદયસંબંધિત મૂલ્યાંકન કરાવો.

નિષ્કર્ષ

સમાગમ દરમિયાન ઊર્જા ખર્ચાય છે, પરંતુ તેને વજન ઘટાડવાની મુખ્ય કસરત તરીકે ગણવું યોગ્ય નથી.

તમારા પતિને વધારે કોલેસ્ટેરોલ, વધારે વજન અને સમાગમ પછી હાંફ ચડવાની ફરિયાદ હોવાથી, અઠવાડિયામાં સમાગમની સંખ્યા વધારવા કરતાં પહેલાં તેમની શારીરિક અને હૃદયસંબંધિત ક્ષમતાનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન કરાવવું વધુ મહત્વનું છે.

દામ્પત્ય સંબંધોનો હેતુ માત્ર કેલરી બર્ન કરવાનો નથી. તે પરસ્પર નજીકતા, આનંદ અને સંબંધની સુખાકારીનો પણ ભાગ છે.

વજન ઘટાડવા માટે યોગ્ય આહાર, ઘૂંટણને અનુકૂળ નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ અને જરૂરી તબીબી સારવાર વધારે મહત્વપૂર્ણ છે.