અમે ગર્ભનિરોધ માટે કોન્ડોમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ, પણ તેની સુરક્ષા વિશે મનમાં હંમેશાં શંકા રહે છે. મારો પ્રશ્ન કોન્ડોમની અસરકારકતા અને તે ફાટવાના કારણો વિશે છે.
એક-બે વાર એવું બન્યું છે કે સંબંધ દરમિયાન કોન્ડોમ ફાટી ગયો હતો. ત્યાર પછી ઘણા દિવસો સુધી ગર્ભ રહી જશે એવી ચિંતા રહી હતી. હવે દર વખતે મનમાં ડર રહે છે કે ફરી એવું થશે તો? આ ડરને કારણે સંબંધમાં પણ સહજતા રહેતી નથી.
મેં સાંભળ્યું છે કે કોન્ડોમ સો ટકા સુરક્ષિત નથી, પણ કેટલા ટકા સુરક્ષિત છે તે ખબર નથી. એ પણ સમજાતું નથી કે તે કેમ ફાટે છે: ખોટી સાઇઝ, ખોટી રીતે પહેરવું, જૂનો કોન્ડોમ કે બીજું કોઈ કારણ?
મારે આ બાબતો વિશે માર્ગદર્શન જોઈએ છે:
– કોન્ડોમ ગર્ભ અટકાવવામાં કેટલો અસરકારક છે?
– કોન્ડોમ ફાટવાનાં કે સરકી જવાનાં મુખ્ય કારણો કયાં છે?
– તેને સાચી રીતે પહેરવાની અને સાચવવાની રીત શું છે?
– કોન્ડોમ ફાટી જાય તો તરત શું કરવું, અને કેટલા સમયમાં?
– શું કોન્ડોમ જાતીય ચેપથી પણ બચાવે છે?
– કોન્ડોમ સાથે બીજો કોઈ ઉપાય રાખવો જરૂરી છે?
અમે બંને ઇચ્છીએ છીએ કે ગર્ભનિરોધ સુરક્ષિત પણ રહે અને સંબંધમાં ડર પણ ન રહે. આ વિશે સ્પષ્ટ અને વ્યવહારુ માર્ગદર્શન મળશે તો અમને ઘણી રાહત થશે, અને ફરી એવી ભૂલ નહીં થાય.
નમસ્તે. કોન્ડોમ વિશે સાચી માહિતી હોય તો તે ખૂબ વિશ્વસનીય ગર્ભનિરોધ બને છે.
સીધો જવાબ: યોગ્ય રીતે, દર વખતે અને શરૂઆતથી અંત સુધી વાપરવામાં આવે તો કોન્ડોમ લગભગ ૯૮% અસરકારક છે. રોજિંદા વપરાશમાં ભૂલોને કારણે આ અસર લગભગ ૮૫-૮૭% જેટલી રહે છે. મોટા ભાગે કોન્ડોમ ખોટી રીત, ખોટું માપ, એક્સપાયરી કે ખોટા લ્યુબ્રિકન્ટને કારણે ફાટે છે.
ફાટવાનાં સામાન્ય કારણ
- એક્સપાયરી ડેટ પૂરી થઈ ગઈ હોય, કે પાકીટમાં ગરમીમાં રાખ્યો હોય.
- દાંત કે નખથી પૅકેટ ખોલવું.
- ટોચ પરની હવા દબાવ્યા વગર પહેરવો.
- ખોટું માપ: ખૂબ ટાઇટ ફાટે, ઢીલો સરકી જાય.
- તેલ, વેસેલિન કે લોશન જેવા તેલ આધારિત પદાર્થ લેટેક્સ કોન્ડોમ સાથે વાપરવા.
- શુષ્કતા અને વધુ ઘર્ષણ.
- એક સાથે બે કોન્ડોમ પહેરવા.
આયુર્વેદની દૃષ્ટિ
આયુર્વેદ ગર્ભધારણ માટે યોગ્ય સમય અને તૈયારી પર ભાર મૂકે છે. બાળકનું આયોજન દંપતીનો પોતાનો નિર્ણય છે, અને ત્યાં સુધી વિશ્વસનીય ગર્ભનિરોધ વાપરવો સમજદારી છે. ગર્ભનિરોધ માટે આયુર્વેદિક જડીબુટ્ટી પર આધાર રાખવો યોગ્ય નથી.
યોગ્ય રીત
- દરેક વખતે નવો કોન્ડોમ, સંબંધની શરૂઆતથી જ.
- પૅકેટ હાથથી ધીમેથી ખોલવું; ટોચ દબાવીને હવા કાઢી પહેરવો.
- પાણી કે સિલિકોન આધારિત લ્યુબ્રિકન્ટ વાપરવું.
- સ્ખલન પછી ઉત્થાન રહે ત્યાં જ, કોન્ડોમનો નીચેનો ભાગ પકડીને બહાર કાઢવું.
- ઠંડી, સૂકી જગ્યાએ સાચવવા.
ફાટી જાય તો શું કરવું?
- ગભરાયા વગર, શક્ય એટલા જલદી ડૉક્ટર પાસે ઇમર્જન્સી ગર્ભનિરોધ વિશે પૂછવું; જેટલું વહેલું, તેટલું વધુ અસરકારક.
- STI નું જોખમ લાગે તો તપાસ.
- માસિક મોડું થાય તો પ્રેગ્નન્સી ટેસ્ટ.
ઔષધિઓ વિશે
ગર્ભ રોકવા માટે કોઈ જડીબુટ્ટી જાતે ન લેવી. ઇમર્જન્સી ગર્ભનિરોધ નિયમિત પદ્ધતિ નથી; તેનો ઉપયોગ ડૉક્ટરની સલાહથી જ.
ચેતવણીના સંકેત: ક્યારે ડૉક્ટરને મળવું?
- કોન્ડોમ ફાટ્યા પછી ઇમર્જન્સી ગર્ભનિરોધ માટે
- માસિક મોડું થવું
- લેટેક્સથી ખંજવાળ, સોજો કે ફોલ્લી (એલર્જી)
- જનનાંગ પર ઘા કે સ્રાવ
કોને બતાવવું: ગાયનેકોલોજિસ્ટ, સેક્સોલોજિસ્ટ.
ઉદાહરણ ૧: એક દંપતીમાં કોન્ડોમ વારંવાર ફાટતો. વાતચીતમાં જણાયું કે તેઓ સાથે નાળિયેર તેલ વાપરતા હતા. પાણી આધારિત લ્યુબ્રિકન્ટ શરૂ કર્યા પછી તકલીફ બંધ થઈ.
ઉદાહરણ ૨: બીજા દંપતીમાં કોન્ડોમ ફાટ્યા પછી તેઓ બીજા દિવસે ડૉક્ટર પાસે ગયા અને યોગ્ય સલાહ મળી. પછી તેમણે કોન્ડોમ વાપરવાની સાચી રીત પણ શીખી.
સંબંધિત પ્રશ્નો
બે કોન્ડોમ સાથે પહેરવાથી વધુ સુરક્ષા મળે?
ના, ઘર્ષણથી ફાટવાનું જોખમ વધે છે.
કોન્ડોમ સાથે નાળિયેર તેલ વાપરી શકાય?
લેટેક્સ કોન્ડોમ સાથે નહીં; પાણી આધારિત લ્યુબ્રિકન્ટ વાપરો.
કોન્ડોમ STI થી પણ બચાવે?
હા, મોટા ભાગના જાતીય ચેપથી નોંધપાત્ર રક્ષણ આપે છે, પણ સંપૂર્ણ નહીં.
ટૂંકમાં: યોગ્ય રીતે દર વખતે વાપરવામાં આવે તો કોન્ડોમ લગભગ ૯૮% અસરકારક છે. એક્સપાયરી, ખોટું માપ, હવા ન કાઢવી અને તેલ આધારિત લ્યુબ્રિકન્ટ ફાટવાનાં મુખ્ય કારણ છે; ફાટે તો જલદી ડૉક્ટરની સલાહ લો.
આપ આ વિશે નિઃસંકોચ સલાહ લઈ શકો છો. આપની માહિતી અને consultation સંપૂર્ણ ગોપનીય રહેશે.
ડૉ. નિકુલ પટેલ (B.A.M.S.)
307, ત્રીજો માળ, શાલિન કોમ્પ્લેક્સ, ફરકી લસ્સીની ઉપર, કૃષ્ણબાગ ચાર રસ્તા, મણિનગર, અમદાવાદ – 380008
સમય: સવારે 10:00 થી 1:00 અને બપોરે 3:00 થી 6:30 | શનિ–રવિ: બંધ
📍 ક્લિનિકનું Location — Google Maps