અમારી રહેણાક શાળા (લોકશાળા) માં બાળકો છાત્રાલયમાં રહે છે અને રસોડું સાથે ચાલે છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી બાળકોમાં વારંવાર ચામડીના રોગ ફેલાય છે: ખંજવાળ, ખસ, દાદર અને ખરજવા જેવી તકલીફ. એક બાળકને થાય પછી થોડા દિવસમાં બીજાં બાળકોને પણ થઈ જાય છે.
દવા લેવાથી થોડા દિવસ સારું રહે છે, પણ ફરી પાછું શરૂ થાય છે. અમે સ્વચ્છતાનું ધ્યાન રાખીએ છીએ, છતાં તકલીફ અટકતી નથી. અમારા રસોડામાં સાદો, સસ્તો ખોરાક બને છે, જેમાં દૂધ, ગોળ, કઢી, ફળ, શાક વગેરે રોજ હોય છે.
આયુર્વેદની દૃષ્ટિએ આ રોગ વારંવાર કેમ થાય છે? રસોડામાં અને છાત્રાલયમાં કયા ફેરફાર કરવાથી આ તકલીફ ઘટે? બાળકો માટે કયા સુરક્ષિત આયુર્વેદિક ઉપાય કરી શકાય?
નમસ્તે
આપનો દિવસ સ્વસ્થ રહે !!
ડૉ. નિકુલ પટેલ દ્વારા સંચાલિત આયુર્વેદના આરોગ્ય વિશ્વમાં આપનું સ્વાગત છે.
સીધો જવાબ: છાત્રાલયમાં ચામડીના રોગ વારંવાર ફેલાવાનાં મુખ્ય કારણ સામાન્ય રીતે ચેપ ફેલાવો (જેમ કે ખસ અને દાદર, જે સંપર્કથી ફેલાય છે), ભીનાશ અને અસ્વચ્છતા, અને આયુર્વેદ મુજબ વિરુદ્ધ આહાર હોય છે. બધાં બાળકોની એકસાથે સારવાર, સ્વચ્છતાના કડક નિયમ અને રસોડામાં ફેરફારથી તકલીફ મોટા ભાગે કાબૂમાં આવે છે.
સમસ્યાની સમજ
ખસ (સ્કેબીઝ) અને દાદર (ફંગલ ઇન્ફેક્શન) એક બાળકથી બીજા બાળકમાં કપડાં, ટુવાલ, પથારી અને નજીકના સંપર્કથી ઝડપથી ફેલાય છે. જો ફક્ત એક-બે બાળકની સારવાર થાય અને બાકીનાં બાળકો કે પથારી બાકી રહે, તો ચેપ ફરી પાછો આવે છે.
આયુર્વેદની દૃષ્ટિ
આયુર્વેદમાં ચામડીના રોગને કુષ્ઠ (ચામડીના રોગોનો સમૂહ) હેઠળ સમજાવ્યા છે. ચરક સંહિતા તેનાં કારણોમાં વિરુદ્ધ આહાર (એકબીજા સાથે ન લેવાં જોઈએ તેવાં દ્રવ્યો સાથે લેવાં) ને મુખ્ય ગણાવે છે, જેમ કે દૂધ સાથે ખાટાં ફળ, ખારું કે કઢી; દૂધ સાથે માછલી; દહીં સાથે કેળાં. ઉપરાંત ભોજન પછી તરત ભારે શ્રમ, શ્રમ પછી તરત ઠંડા પાણીએ સ્નાન, દિવસે ઊંઘ અને અપચો પણ રક્ત અને ત્વચા ને દૂષિત કરે છે. આમાં પિત્ત અને કફ વધીને ખંજવાળ અને ફોલ્લી થાય છે.
છાત્રાલય માટે વ્યવહારુ ઉપાય
- તકલીફવાળાં બધાં બાળકો અને તેમની સાથે રહેતાં બાળકોની ડૉક્ટર તપાસ, અને જરૂર હોય તો એકસાથે સારવાર.
- દરેક બાળકનો અલગ ટુવાલ, કાંસકો અને કપડાં; શેરિંગ બંધ.
- પથારી, ચાદર અને કપડાં ગરમ પાણીમાં ધોઈને તડકે સૂકવવાં.
- ભીનાં કપડાં ન પહેરવાં; સ્નાન પછી શરીર સારી રીતે લૂછવું.
- નખ ટૂંકા રાખવા, રોજ સ્નાન.
રસોડામાં ફેરફાર
- દૂધ સાથે કઢી, ખાટાં ફળ, મીઠું-નમકીન કે ડુંગળી-ટામેટાંવાળું શાક એક જ ભોજનમાં ન આપવું; દૂધ અલગ સમયે આપવું.
- વાસી અને આથાવાળો ખોરાક ઓછો.
- લીલાં શાક, દાળ, હળદરનો ઉપયોગ, ઋતુ પ્રમાણે ફળ.
ઔષધ અને બાહ્ય ઉપાય
લીમડાનાં પાનના ઉકાળેલા પાણીથી સ્નાન, હળદર, મંજિષ્ઠા, ખદિર જેવાં રક્ત શોધક દ્રવ્યો આયુર્વેદમાં ત્વચા રોગમાં ઉપયોગી ગણાય છે. બાળકો માટે યોગ્ય દવા, માત્રા અને સમય આપની સ્થિતિ તપાસ્યા પછી વૈદ્ય નક્કી કરશે. ખસ જેવી ચેપી તકલીફમાં ડૉક્ટરની સારવાર સાથે આયુર્વેદિક સંભાળ સહાયક તરીકે લેવી.
ક્યારે તરત ડૉક્ટરને બતાવવું?
- ફોલ્લીમાં પરુ, તાવ કે સોજો
- ચહેરા કે આંખ પાસે ઇન્ફેક્શન
- નાનાં બાળકોમાં ઝડપથી ફેલાતી ફોલ્લી
- સારવાર છતાં બે અઠવાડિયામાં સુધારો ન થાય
સંબંધિત પ્રશ્નો
ખસ (સ્કેબીઝ) કેવી રીતે ફેલાય?
નજીકના સંપર્ક, પથારી અને કપડાંથી; એટલે સાથે રહેતા બધાની એકસાથે સારવાર જરૂરી છે.
વિરુદ્ધ આહાર એટલે શું?
એવાં દ્રવ્યો જે સાથે લેવાથી પાચન અને રક્ત બગાડે, જેમ કે દૂધ સાથે ખાટું કે ખારું.
લીમડાના પાણીથી સ્નાન સુરક્ષિત છે?
સામાન્ય રીતે હા, પણ ત્વચા પર બળતરા થાય તો બંધ કરી સલાહ લો.
ટૂંકમાં: છાત્રાલયમાં ચામડીના રોગ મોટે ભાગે ચેપ ફેલાવો, ભીનાશ અને વિરુદ્ધ આહારથી વારંવાર થાય છે. બધાં બાળકોની એકસાથે સારવાર, અલગ ટુવાલ-કપડાં, ગરમ પાણીથી ધોવું અને દૂધ સાથે ખાટું-ખારું ન આપવાથી તકલીફ ઘટે છે.
આપ વધુ માર્ગદર્શન માટે રૂબરૂ કે ઓનલાઇન સલાહ લઈ શકો છો.
વૈદ્ય નિકુલ પટેલ (બી.એ.એમ.એસ.)
307, ત્રીજો માળ, શાલિન કોમ્પ્લેક્સ, ફરકી લસ્સીની ઉપર, કૃષ્ણબાગ ચાર રસ્તા, મણિનગર, અમદાવાદ – 380008
સમય: સવારે 10:00 થી 1:00 અને બપોરે 3:00 થી 6:30 | શનિ–રવિ: બંધ
📍 ક્લિનિકનું Location — Google Maps