હું ૨૪ વર્ષનો છું. ઘણાં વર્ષોથી મારા મોઢામાંથી ખૂબ દુર્ગંધ આવે છે અને મોઢું ચીકણું રહે છે. દાંતના ડૉક્ટર પાસે ઘણી વાર દાંત સાફ કરાવ્યા છે અને ઘણી દવાઓ પણ લીધી, પણ કોઈ ફરક નથી પડ્યો. દુર્ગંધ ન આવે તે માટે મારે મોઢામાં સતત કંઈક રાખવું પડે છે.
હવે લગ્નની વાત ચાલે છે, અને લોકોને મળતી વખતે મને ખૂબ સંકોચ અને અકળામણ થાય છે. આ તકલીફનું સાચું કારણ શું હોઈ શકે, અને આયુર્વેદમાં તેનો યોગ્ય ઉપાય શું છે? જરૂર હોય તો રૂબરૂ સારવાર માટે પણ તૈયાર છું.
નમસ્તે
આપનો દિવસ સ્વસ્થ રહે !!
ડૉ. નિકુલ પટેલ દ્વારા સંચાલિત આયુર્વેદના આરોગ્ય વિશ્વમાં આપનું સ્વાગત છે.
સીધો જવાબ: દાંતની સફાઈ છતાં દુર્ગંધ રહે, તો તેનું કારણ જીભ પરની છારી, પેઢાં, કાકડા, સાઇનસ કે પાચનની તકલીફ હોઈ શકે. આયુર્વેદ ઘણી વાર તેને નબળા પાચન (મંદ અગ્નિ) અને આમ સાથે જોડે છે. મોઢાની સંપૂર્ણ સ્વચ્છતા અને પાચન સુધારણાથી મોટા ભાગે સારો સુધારો થાય છે.
સમસ્યાની સમજ
મોટા ભાગની દુર્ગંધ જીભની પાછળની છારી અને પેઢાંમાંથી આવે છે. કાકડામાં ભરાતા સફેદ કણ (ટૉન્સિલ સ્ટોન), સાઇનસમાંથી ગળામાં ઊતરતો કફ, મોઢું સુકાવું, એસિડિટી કે કબજિયાત પણ કારણ હોઈ શકે.
આયુર્વેદની દૃષ્ટિ
અગ્નિ (પાચનશક્તિ) મંદ હોય તો ખોરાક બરાબર પચતો નથી અને આમ (અપક્વ, ચીકણો અવશેષ) બને છે. આમ કફ સાથે ભળીને મોઢામાં ચીકાશ અને દુર્ગંધ લાવે છે. આયુર્વેદની દિનચર્યા માં જીભ સાફ કરવી (જિહ્વા નિર્લેખન) અને ગંડૂષ (તેલ કે ઉકાળો મોઢામાં ભરી રાખવો) મોઢાના આરોગ્ય માટે ખાસ કહ્યા છે.
વ્યવહારુ ઉપાય
- રોજ સવારે અને રાત્રે જીભ ઉલિયાથી પાછળ સુધી હળવેથી સાફ કરવી.
- દિવસમાં બે વાર બ્રશ, અને દાંત વચ્ચે ફ્લોસ.
- સવારે તલના તેલનો ગંડૂષ (૫-૧૦ મિનિટ) પછી કોગળા.
- પૂરતું પાણી; મોઢું સુકાવા ન દેવું.
- ભૂખ લાગે ત્યારે જ જમવું, રાતે મોડું અને ભારે ભોજન નહીં.
આહાર
- હલકો, ગરમ, તાજો ખોરાક; જમ્યા પછી વરિયાળી કે ઇલાયચી.
- ડુંગળી-લસણ વધુ, તળેલું, મીઠાઈ, ઠંડાં પીણાં, વાસી ખોરાક ઓછો.
- કબજિયાત હોય તો તેની સારવાર.
ઔષધ
ત્રિફળા (કબજિયાત અને પાચન), ખદિરના ઉકાળાના કોગળા, ઇરિમેદાદિ તેલ જેવાં દ્રવ્યો મોઢાના આરોગ્યમાં આયુર્વેદમાં ઉપયોગી ગણાય છે. યોગ્ય દવા, માત્રા અને સમય આપની સ્થિતિ તપાસ્યા પછી વૈદ્ય નક્કી કરશે.
ક્યારે ડૉક્ટરને બતાવવું?
- પેઢાંમાંથી લોહી, દાંત હલવા
- કાકડામાં વારંવાર સોજો કે સફેદ કણ
- નાકમાંથી પીળો કફ, માથું ભારે
- ખોરાક ગળવામાં તકલીફ, વજન ઘટવું
સંબંધિત પ્રશ્નો
જીભ સાફ કરવાથી દુર્ગંધ ઘટે?
હા, જીભની પાછળની છારી દુર્ગંધનું મોટું કારણ છે.
ગંડૂષ એટલે શું?
તેલ કે ઉકાળો થોડી મિનિટ મોઢામાં ભરી રાખી પછી થૂંકી દેવો; આયુર્વેદની દિનચર્યાનો ભાગ.
એસિડિટીથી મોઢામાં દુર્ગંધ આવે?
હા, એસિડિટી અને અપચો કેટલાક લોકોમાં દુર્ગંધનું કારણ બને છે.
ટૂંકમાં: દાંત સાફ હોવા છતાં મોઢામાં દુર્ગંધ રહે તો જીભની છારી, પેઢાં, કાકડા, સાઇનસ કે નબળું પાચન કારણ હોઈ શકે. જીભ સફાઈ, તેલનો ગંડૂષ, હલકો આહાર અને પાચન સુધારણાથી સુધારો થાય છે.
આપ રૂબરૂ કે ઓનલાઇન સલાહ લઈ શકો છો.
વૈદ્ય નિકુલ પટેલ (બી.એ.એમ.એસ.)
307, ત્રીજો માળ, શાલિન કોમ્પ્લેક્સ, ફરકી લસ્સીની ઉપર, કૃષ્ણબાગ ચાર રસ્તા, મણિનગર, અમદાવાદ – 380008
સમય: સવારે 10:00 થી 1:00 અને બપોરે 3:00 થી 6:30 | શનિ–રવિ: બંધ
📍 ક્લિનિકનું Location — Google Maps